INTELIGJENCA ARTIFICIALE HYN NË SHKOLLAT SHQIPTARE/ Udhëzuesi i ri përcakton si mund të përdoret ChatGPT nga mësuesit dhe nxënësit
Viti i ri shkollor sjell një risi të rëndësishme për sistemin arsimor parauniversitar në Shqipëri, me hapjen e rrugës për përdorimin e inteligjencës artificiale nga mësuesit dhe nxënësit. Ministria e Arsimit ka hartuar një udhëzues të posaçëm që përcakton mënyrat se si mjetet e inteligjencës artificiale mund të integrohen në procesin mësimor, duke përfshirë platforma si ChatGPT, Gemini dhe mjete të tjera digjitale. Parimi kryesor i dokumentit është që inteligjenca artificiale të shërbejë si një mjet mbështetës për mësimdhënien dhe të nxënit, pa zëvendësuar aftësitë njerëzore, mendimin kritik, krijimtarinë apo rolin vendimmarrës të mësuesit. Përdorimi i teknologjisë synohet të bëhet në mënyrë të kontrolluar, të përgjegjshme dhe në funksion të përmirësimit të procesit arsimor. Udhëzuesi u krijon mësuesve mundësinë që të përdorin inteligjencën artificiale për përgatitjen e materialeve mësimore. Ajo mund të shërbejë për hartimin e ushtrimeve, pyetjeve, testeve dhe provimeve, për krijimin e materialeve plotësuese, si dhe për mbështetjen e procesit të vlerësimit të nxënësve në fusha të ndryshme të të nxënit. Përdorimi i IA-së mund të shtrihet në një gamë të gjerë lëndësh, nga gjuha shqipe dhe gjuhët e huaja, te matematika, artet dhe edukimi fizik. Mësuesit mund ta përdorin gjithashtu për planifikimin e orëve mësimore, duke përcaktuar temën, lëndën, klasën, objektivat dhe nivelin e vështirësisë së materialeve që duan të përgatisin. Një tjetër mundësi është përshtatja e materialeve sipas nevojave të nxënësve. Duke qenë se brenda së njëjtës klasë nxënësit mund të kenë ritme, interesa, stile dhe nevoja të ndryshme të të nxënit, inteligjenca artificiale mund të ndihmojë mësuesit të krijojnë ushtrime me nivele të ndryshme vështirësie. Për nxënësit që kanë nevojë për më shumë mbështetje, IA mund të përdoret për të thjeshtuar një shpjegim ose për të krijuar ushtrime shtesë. Për ata që përparojnë më shpejt, mësuesi mund të përgatisë detyra dhe sfida më të avancuara. Në këtë mënyrë, teknologjia synohet të përdoret edhe për një qasje më të personalizuar ndaj procesit të të nxënit. Mjetet e inteligjencës artificiale mund të shërbejnë gjithashtu për përkthimin e teksteve dhe korrigjimin e gabimeve gjuhësore. Megjithatë, rezultatet e gjeneruara nuk duhet të konsiderohen automatikisht të sakta dhe kërkohet që ato të kontrollohen dhe të vlerësohen nga përdoruesi. Udhëzuesi nuk fokusohet vetëm te mësuesit. Edhe nxënësit orientohen drejt përdorimit të inteligjencës artificiale për kërkimin e informacionit, realizimin e projekteve, zhvillimin e ideve dhe nxitjen e kreativitetit. Qëllimi është që ata të mësojnë ta përdorin teknologjinë si një instrument që ndihmon procesin e të menduarit dhe jo si një mënyrë për të marrë përgjigje të gatshme pa kryer vetë punën. Një nga çështjet kryesore që trajtohet është integriteti akademik. Nxënësit duhet të mësojnë të bëjnë dallimin mes përdorimit të pranueshëm të IA-së dhe kopjimit. Përdorimi i saj për të kuptuar më mirë një koncept, për të marrë sugjerime ose për të përmirësuar një material të hartuar nga vetë nxënësi mund të konsiderohet i pranueshëm, për sa kohë që ai mendon, përpunon informacionin dhe realizon vetë punën. Në të kundërt, kopjimi i drejtpërdrejtë i përgjigjeve të prodhuara nga inteligjenca artificiale paraqitet si problem për integritetin akademik. Për këtë arsye, mësuesit orientohen të mos vlerësojnë vetëm produktin përfundimtar, por t'u kërkojnë nxënësve të shpjegojnë edhe mënyrën se si kanë arritur te rezultati, burimet e përdorura dhe rolin që ka pasur IA-ja gjatë procesit. Një vëmendje e veçantë i kushtohet edhe rrezikut të dezinformimit. Inteligjenca artificiale mund të prodhojë informacione të pasakta, të paplota ose të paqarta, ndaj nxënësit dhe mësuesit duhet të kontrollojnë përmbajtjen dhe ta krahasojnë atë me burime të besueshme përpara se ta përdorin. Krahas dezinformimit, dokumenti evidenton edhe sfida të tjera, si varësia digjitale, cenimi i privatësisë dhe përdorimi joetik i materialeve të gjeneruara nga IA. Për këtë arsye, përdorimi i teknologjisë duhet të shoqërohet me edukim mbi përgjegjësinë digjitale dhe mbrojtjen e të dhënave. Mbrojtja e privatësisë është një prej pikave të rëndësishme të udhëzuesit. Kur mësuesit ose nxënësit përdorin mjete të inteligjencës artificiale për përgatitjen e materialeve, kërkohet anonimizimi i informacionit personal. Emrat, inicialet, fotografitë, emri i shkollës dhe elemente të tjera që mund të bëjnë të mundur identifikimin e një personi duhet të hiqen përpara se informacioni të vendoset në këto sisteme. Pavarësisht përdorimit të teknologjisë në përgatitjen e materialeve, ushtrimeve apo proceseve të tjera mësimore, përgjegjësia dhe vendimmarrja përfundimtare mbeten te mësuesi. Inteligjenca artificiale parashikohet si ndihmëse dhe jo si zëvendësuese e profesionistit të arsimit. Qasja e Shqipërisë është mbështetur edhe në orientimet e UNESCO-s për përdorimin e inteligjencës artificiale në arsim. Në këto orientime, teknologjia shihet si një mundësi për të përmirësuar cilësinë e arsimit dhe për t'iu përgjigjur më mirë nevojave të ndryshme të nxënësve, por përdorimi i saj duhet të shoqërohet me politika të qarta, përgatitje të mësuesve dhe masa për mbrojtjen e fëmijëve dhe të rinjve. Futja e inteligjencës artificiale në shkollat shqiptare hap kështu një fazë të re për mënyrën se si teknologjia mund të përdoret në mësimdhënie dhe në të nxënë. Krahas mundësive për krijimin e materialeve, personalizimin e ushtrimeve dhe zhvillimin e aftësive digjitale, procesi sjell edhe sfida që lidhen me saktësinë e informacionit, privatësinë, plagjiaturën dhe përdorimin etik. Sfida kryesore do të jetë zbatimi i këtyre orientimeve në praktikë dhe përgatitja e shkollave, mësuesve dhe nxënësve për ta përdorur inteligjencën artificiale në mënyrë të sigurt dhe të dobishme. Teknologjia tashmë po fiton një rol më të qartë në arsimin parauniversitar, por mënyra se si do të integrohet në klasë do të përcaktojë edhe ndikimin e saj real në cilësinë e mësimdhënies dhe të të nxënit.
